درس اول
- بخش اول درس
- مفهوم حقوق؛ حقوق در سه مفهوم استعمال میشود:
- جمع حق (حقها): مانند حقوق زنان که میتوان گفت حق زنان یا حقوق انسان ها که به معنای حقهای انسان است
- مجموعه قوانین و مقررات اجتماعی: مانند حقوق فرانسه که به معنای قوانین و مقررات حاکم بر کشور فرانسه است و جمع حق نیست پس حق فرانسه اشتباه است و فقط بصورت جمع درست است. مانند حقوق اسلام که به مجموعه احکام و قوانین اسلام اشاره دارد
- علم حقوق: مانند دانشکده حقوق یعنی جایی که در آن علم حقوق آموزش داده میشود یا دانشجوی حقوق: کسی که به تحصیل علم حقوق مشغول است.
- مفهوم حقوق؛ حقوق در سه مفهوم استعمال میشود:
- علم حقوق چیست؟
- علم حقوق با اعطاء حق و وضع قانون، رفتارهای اجتماعی انسانها را ارزشگذاری میکند و باید و نباید های اجتماعی را مشخص میکند؛
- تعریف علم حقوق:
- «شـاخهای از دانـش اجتماعی کـه به بررسی استدلالی و روشمند مقـررات حاکـم بـر جامعـه و دولت، چگونگی پیدایش و سـیر تحـول، وضع و تصویب، تفسـیر و اسـتنباط و بالاخـره اجـرای آنهـا را مـورد بحـث قـرار میدهـد و از این طریـق حقوق و تکالیـف افـراد، گروههـا و سـازمانها را معین میکند.»
- هدف علم حقوق: وضع قوانین و مقررات برای برقراری نظم و عدالت در جامعه انسانی به منظور رساندن او به کمال مطلوب؛
- علم حقوق در حقیقت حقها و قانون را بررسی میکند، اما این حقوق و قوانین از کجا آمده و دلیل الزامآوری آن چیست؟ منشأ اعتبار قانون چیست؟ و... اما جای این سوالات در علم حقوق نیست؛ اینجاست که فلسفه حقوق ظهور پیدا میکند تا به این سوالات بنیادین و ریشه ای پاسخ دهد.
- بخش دوم درس
- تعریف فلسفه حقوق:
§ «دانشی است که با شیوه عقلی-تحلیلی / کلی-بیرونی درباره حقها و قوانین بحث میکند.»
- مطالعات فلسفی حقوق:
- اما همیشه همه قوانین چالشی نیست بلکه برخی از قوانین بحثبرانگیز میشود:
- مانند حکم حجاب / قصاص و ...
- مطالعه در مورد یک موضوع یا یک قانون که بصورت تحلیل جزئی و درونی است را «مطالعات فلسفی حقوق» میگویند. (مانند 5 درس آخر همین کتاب).
- ضرورت فلسفه حقوق چیست؟
- تحلیل قوانین و پاسخ به پرسشهای بنیادین باعث:
- پذیرش قوانین
- راحتی در اجرای قوانین
- دفاع از قوانین
- تحلیل قوانین و پاسخ به پرسشهای بنیادین باعث:
- شبهه: از آنجا که شما مسلمانان بر اساس اصل توحید، هرچه را خداوند حکم کند قبول میکنید و انجام میدهید؛ پس دیگر تحلیل فلسفی قوانین تفاوتی برای شما نخواهد داشت؛ پس به فلسفه حقوق نیاز ندارید!
- پاسخ:
- اولا: تدوین کتابهای فلسفه حقوقی مانند اصول فقه در بین مسلمانان رایج است؛
- ثانیا: دفاع عقلانی از اسلام در برابر مکاتب حقوقی معارض و اثبات صلاحیت حقوق اسلام؛
- ثالثا: پاسخگویی به شبهات وارد بر حقوق و قوانین اسلامی؛
- رابعا: شناسایی اهداف و مبانی موجب قانونگذاری در موضوعات جدید مطرح در جامعه خواهد شد.
- جایگاه فلسفه حقوق: ارتباط فلسفه حقوق به کتابهای قبلی و بعدی چیست؟
- فلسفه حقوق = وضع قوانین و ایجاد نظم و عدالت در جامعه منوط به انسانشناسی دقیق است؛ که انسان شناسی دقیق متوقف بر مبدأ و معاد شناسی و خداشناسی است.
- همچنین صحت و ارزیابی معرفت های حقوقی نیز مبتنی بر معرفتشناسی و شناخت ابزارهای معرفتی است؛ علاوه بر اینکه ارزشگذاری حقوقی متاثر و مبتنی بر ارزشهای اخلاقی موجود در جامعه است که نیازمندی فلسفه حقوق به فلسفه اخلاق را ضروری میبخشد.
- و در نهایت اینکه، فلسفه حقوق قوانین حاکم بر جامعه را مشخص میکند و فلسفه سیاست مجری این قوانین را مشخص خواهد کرد.
- ساختار کتاب: این کتاب از 12 درس تشکیل شده که به مباحث زیر میپردازد:
- کلیات و مفاهیم (درس 1 و 2)
- مکاتب حقوقی (درس 3، 4 و 5)
- نظام حقوقی اسلام و منابع آن (درس 6 و 7)
- حقوق بشر (درس 8، 9 و 10)
- حقوق زن و خانواده (درس 11 و 12)
دیدگاه خود را بنویسید